میراث علمی فرهنگی شیعه در زمینه ادبیات

تقدم‌ شیعه‌ در علم‌ لغت‌

اوَّلین‌ کس‌ که‌ در علم‌ لغت‌ سبقت‌ گرفت‌، و کلام‌ عرب‌ را جمع‌ و حَصْر نمود، و به‌ هم‌ مربوط‌ نمود و پیوست‌ داد، و کیفیّت‌ قیام‌ بناهاى مختلف‌ را از حروف‌ مُعْجَم‌ بیان‌ کرد، و یکى پس‌ از دیگرى در آمدن‌ حروف‌ را براى أبْنِیَه‌ مُبَیَّن‌ ساخت‌، با …

نقش امام على (علیه السلام) در پیدایش علم نحو‏

در تعریف علم نحو گفته شده: «النحو علم بقوانین الفاظ العرب عند دخولها فى الترکیب ویبحث فیه عن کیفیه إختلاف آخرها من جهه الاعراب و البنا؛[۱] نحو، علمى است که درباره قوانین الفاظ عربى هنگام قرار گرفتن در جمله بحث مى کند و در این علم از کیفیت اختلاف اع…

نقش امام علی علیه السلام در علم صرف

در تعریف علم صرف گفته شده است: «علم صرف که به آن تصریف نیز مى گویند، علمى است که از ساختار کلمه و از دگرگونى هایى که در کلمات رخ مى دهد، بحث مى کند».[۱] گرچه برخى بین صرف و تصریف اختلافى در نظر گرفته و گفته اند: «تصریف بیشتر به جنبه عملى ا…

امام علی (علیه السلام) و علم لغت

با توجه به این که علوم بشرى به یکباره به مرحله کمال نرسیده و تکامل آن در دوره هاى مختلف صورت گرفته، علم لغت نیز از این مقوله مستثنا نیست و قطعاً دانشمندان در دوره هاى مختلف در شکوفایى این علم بسیار کوشیده اند. در تعریف علم لغت جملات مختلفى ار…

نقش امام علی علیه السلام در علوم بلاغت

علوم بلاغى شامل سه علم معانى، بیان و بدیع است که در تعریف هریک از آن ها گفته شده است: «علم معانى عبارت است از اصول و قواعدى که به واسطه آن، حالات مختلف کلام که با رعایت آن، سخن مطابق با مقتضاى حال و موافق با انگیزه گوینده مى گردد، شناخته م…

نقش امام على (علیه السلام) در پیدایش سایر علوم ادبى

نقد ادبى نقد ادبى شاخه اى از علوم ادبى است که تعاریف مختلفى براى آن ارائه شده است و در مجموع وظیفه آن را شناخت ارزش و بهاى آثار ادبى و شرح و تفسیر آن به نحوى که نیک و بد آن معلوم شود مى دانند. برخى نیز آن را قیمت گذارى و داورى درباره آ…

مهم ترین معاجم لغوى شیعه

مهم ترین و پراستنادترین معاجم لغت با توجه به آنچه در جاى خود تحقیق و اثبات شده است [۱] و با توجه به قدمت تاریخى آن ها، به شرح ذیل هستند: العین، خلیل بن احمد فراهیدى کتاب العین نوشته خلیل بن احمد فراهیدى (ت ۱۷۵ ق) و اولین معجم کامل زب…

کتاب هاى غریب و مفردات قرآن

بى واسطه ترین افراد براى شرح واژگان دینى، غریب نگاران و مفردات نگاران هستند. با بررسى آنچه درزمینه قرآن و احادیث نبوى نوشته شده، مشخص مى شود سهم شیعیان بسیار پررنگ تراز است که محققان مى گویند و حتى در زمینه شرح کلمات قرآن، بسیار پررنگ تر از …

نوآورى هاى شیخ رضى در علم صرف

چکیده علماى شیعه در دانش ادبیات عرب تأثیرات فراوانى ایجاد کرده اند، یکى از این تأثیرات، نوآورى هاى علما در دانش صرف است که توسط شیخ رضى الدین محمدبن حسن استرابادى، معروف به «فاضل رضى» و «شارح رضى» و ملقب به «نجم الائمه» و «رضى الدین»، عالم امام…

نقش ابن حمزه علوى در علوم بلاغت در کتاب هاى الطراز و الإیجاز

چکیده یکى از دانشمندان بزرگ شیعىِ زیدى مذهب و تأثیرگذار در علوم بلاغت (معانى، بیان و بدیع)، امام المؤید بالله یحیى بن حمزه علوى متوفا ۷۴۹ ق است. او با تألیف دو کتاب ارزشمندِ «الطراز المتضمن لأسرار البلاغه و علوم حقائق الإیجاز» و «الإیجاز لأ…